Fosfor Döngüsü Nedir?
12 Temmuz 2024

Fosfor Döngüsü Nedir?

Fosfor Döngüsü

Ekosistemlerdeki yaşam, besin döngüleri ve enerji akışları ile devam eder. Doğada ölmüş bitki ve hayvanlar, bakteriler aracılığıyla ayrıştırılır ve minerallere dönüştürülür, ardından toprağa karışır. Toprağa karışmış organik artıkları bitkiler temel besin olarak kullanır. Yani diğer bitki ve ağaçların besin kaynağı haline gelen bu duruma besin döngüsü denir. Besin döngüleri; azot döngüsü, fosfor döngüsü, karbon döngüsü ve oksijen döngüsünü içerir. Besin döngüleri canlılar için hayati öneme sahiptir.

Fosforun Önemi ve Kaynağı

Hayatın devamlılığını sağlayan önemli minerallerden biri fosfordur. Fosforun temel kaynağı kayaçlardır. Kayaçlardaki fosfor, fosfat halinde bulunur. Kayaların aşınması ve erozyon olayları ile fosfat, ırmak ve akarsulara karışır. Akarsu ve ırmaklardan okyanuslara taşınır. Okyanuslarda fosfat, diğer mineraller ile birlikte depo edilir. Uzun yıllar boyunca (milyonlarca yıl) okyanuslarda bekler. Tektitonik hareketler sırasında deniz tabanının bir bölümü yüzeye çıkar. Böylece karasal yapılar meydana gelir ve döngü tekrar başlar. Bu döngü yavaş seyrederken, karadan okyanusa geçiş daha hızlı olur. Fosforun tekrar karaya dönüşü ise yüzlerce yıl sürebilir.

Fosforun Ekosistemdeki Rolü

Fosforun ekosistemlerdeki döngüsü oldukça hızlıdır. Bütün canlıların az da olsa fosfora ihtiyaçları vardır. Fosfor; ATP (Adenozin Tri Fosfat), NADPH (Nikotinamid Adenin Dinükleotit Fosfat), fosfolipitler, nükleik asitler (DNA ve RNA) ve bazı diğer organik bileşiklerin başlıca bileşenidir.

Bitkiler, fosforun çözünmüş ve iyon haline gelmiş şeklini kullanır. Bitkiler fosforu kullanma işini oldukça hızlı yapar ve topraktaki fosfor seviyesi aniden düşer. Ot ile beslenen hayvanlar (otçul hayvanlar) için fosforu vücutlarına alabildikleri tek kaynak bitkilerdir. Et ile beslenen hayvanlar (etçil hayvanlar) ise otçul hayvanları tüketerek vücutlarına gerekli olan fosforu alırlar. Hayvanlar fosforun bir bölümünü idrar ve dışkı aracılığıyla vücutlarından atarlar. Ölmüş olan canlıların çürümesi ile de fosforun bir bölümü toprağa karışır. Toprağa karışan fosforu bitkiler kullanır ve bu şekilde döngü devam eder.

Fosfor ve Sucul Ekosistemler

Fosfor, sucul ekosistemlerde genellikle bitkilerin büyümesinde sınırlayıcı bir besindir. Fosforun temel kaynağı kayaçlardır, ancak ticari gübreler aracılığıyla döngüye katılan fosfor miktarı daha fazla olabilir.

Çevresel Problemler ve Fosfor

Döngüde fosfor seviyesinin fazla olması çevresel problemlerin ortaya çıkmasına sebep olur. Örneğin, tarım bölgelerinde gübre olarak kullanılan fazla fosfor, derin olmayan göllere taşındığında bu besin fotosentetik bakteri ve alglerin sayılarının aniden artmasına sebep olur. Bu durum su yüzeyinin kalın bir tabaka ile kaplanmasına ve güneş ışınlarının su altında kalan bitkilere ulaşamamasına yol açar. Su yüzeyinde yer alan bakteri ve algler öldüğünde, diğer bakteriler tarafından tüketilirler. Bu bakteriler beslenme esnasında suda çözünmüş olarak bulunan oksijeni tüketirler. Göldeki oksijen miktarının azalması ile gölde yaşayan canlılar ölür. Göllerde meydana gelen bu kirlenme 'ötrofikasyon' olarak tanımlanır.

Sizden Gelen Sorular / Yorumlar

soru

Çoğahan

12 Temmuz 2024 Cuma

Fosfor döngüsünün bu kadar yavaş ilerlemesi ekosistemler üzerindeki etkilerini nasıl şekillendiriyor? Sucul ekosistemlerde fosforun sınırlayıcı bir besin olmasının bitkilerin büyümesine nasıl bir etkisi oluyor? Ayrıca, tarım bölgelerinde kullanılan fazla fosforun göllerdeki ekosistemlere zarar vermesi sonucu ortaya çıkan ötrofikasyon süreci tam olarak nasıl işliyor?

Cevap yaz
1. Cevap
cevap

Admin

Merhaba Çoğahan,

Fosfor döngüsünün yavaş ilerlemesi, ekosistemler üzerinde üç temel etkisiyle dikkat çeker. Birincisi, fosfor sınırlayıcı bir besin maddesi olduğu için bitki büyümesini kısıtlar. Sucul ekosistemlerde, yeterli fosfor olmadığında fitoplankton ve diğer bitkisel organizmalar yeterince büyüyemez, bu da tüm besin zincirini etkiler.

İkincisi, tarım bölgelerinde kullanılan fazla fosfor, yağmur ve yüzey akışıyla göllere ve nehirlere taşınır. Bu fazla fosfor, göllerde ötrofikasyon denilen bir sürece neden olur. Ötrofikasyon, sucul ortamlarda besin maddelerinin aşırı artması sonucu alg patlamalarını tetikler. Bu patlamalar, suyun oksijen seviyesini düşürür, çünkü ölen algler parçalandığında bu süreç oksijen tüketir. Sonuç olarak, balıklar ve diğer sucul canlılar için yaşam koşulları kötüleşir.

Üçüncü olarak, fosforun yavaş döngüsünün ekosistemlerdeki tüm bu etkileri, doğal dengenin bozulmasına ve biyolojik çeşitliliğin azalmasına neden olabilir. Bu nedenle, fosfor kullanımını dikkatli bir şekilde yönetmek önemlidir.

Sevgiler,

Soru Sor / Yorum Yap

şifre

Çok Okunanlar

Hidrojen Fosfat Özellikleri

Hidrojen Fosfat Özellikleri

Editörün Seçtiği

Haber Bülteni

Popüler İçerik

Fosfat İyonunun Çöktürücü Etkisi

Fosfat İyonunun Çöktürücü Etkisi

Sodyum Fosfat Türleri

Sodyum Fosfat Türleri

Sodyum Fosfat Formülü Nelerdir?

Sodyum Fosfat Formülü Nelerdir?

Potasyum Fosfat Formülü Nelerdir?

Potasyum Fosfat Formülü Nelerdir?

Diamonyum Fosfat Kullanımı ve Faydaları Nelerdir?

Diamonyum Fosfat Kullanımı ve Faydaları Nelerdir?

Güncel

Disodyum Hidrojen Fosfat

Disodyum Hidrojen Fosfat

Güncel

Fosfat İçeren Besinler Nelerdir?

Fosfat İçeren Besinler Nelerdir?